Het is haast onbegrijpelijk, maar het Antwerpse OCMW dreigt enkele honderdduizenden euros van het federale energiefonds verloren te laten gaan. Dat zou sociaal en ecologisch onaanvaardbaar zijn.
Om mensen met betaalproblemen voor gas en elektriciteit te helpen, bestaat er sinds 2001 een federaal energiefonds. Het geld komt van een heffing op de elektriciteits- en gasfactuur. De distributienetbeheerders storten dat geld aan de CREG, die het ter beschikking stelt van alle OCMW’s. Als grootste in Vlaanderen ontving het Antwerpse OCMW in 2010 zo 1,6 miljoen euro. Dat geld kan het OCMW gebruiken voor personeel voor schuldbemiddeling. Daarnaast dienen de middelen om energieschulden bij te passen voor wie behoeftig is. Ten slotte mag men het gebruiken voor preventieve acties die de energiefacturen van sociaal kwetsbare gezinnen kunnen doen dalen.
Het voorbije anderhalve jaar heeft het Antwerpse OCMW echter de rem op die tussenkomsten gezet. Waar in 2009 nog 618.081 euro werd vrijgemaakt voor tussenkomsten voor klanten in energiefacturen, zakten de tussenkomsten met meer dan 75% tot amper 150.163 euro in 2010. Dat jaar liet het Antwerpse OCMW ruim 453.462 euro ongebruikt in de strijd tegen energiearmoede. Die middelen vloeiden terug naar het federale energiefonds.
Voor 2011 is de situatie nog dramatischer: op 3 augustus 2011 was nog maar voor een bedrag van € 50.740 aan klantfacturen betaald, waar er een beschikbaar budget van €500.000 voorzien is. Einde oktober was nog maar 74.000 euro gebruikt om energiefacturen van mensen in armoede te betalen. Meer dan 400.000 euro uit het federale fonds dreigen zo ook in 2011 onbenut te blijven. Voor een klein deel valt dit te verklaren omdat het Antwerpse OCMW op de vingers is getikt door de POD Maatschappelijke Integratie, die er op wees dat het geld bedoeld was voor effectieve tussenkomsten en niet voor een rollend fonds waarbij men leningen gaf aan klanten. Maar de hoofdoorzaak ligt vooral bij een veel restrictievere toekenning van de middelen uit het energiefonds.
Deze situatie is sociaal onaanvaardbaar, zeker voor wie de omvang van de energie-armoede in Antwerpen kent. Steeds meer gezinnen hebben betaalproblemen voor hun energiefactuur. Het tweede kwartaal van 2011 alleen al kwamen er 4816 dossiers van gezinnen op de Lokale Adviescommissie die ernstige betaalproblemen hadden bij hun sociale leverancier, nadat ze eerder al door commerciële leveranciers waren ‘gedropt’. Bovendien wachten nog meer dan 5.000 dossiers voor behandeling op het LAC.
Dat het OCMW voorwaarden koppelt aan een tussenkomst (een onderzoek naar behoeftigheid, maar ook voorwaarden zoals budgetbegeleiding, een energiescan, uitputten van rechten, …) is volkomen normaal. Maar dat het Antwerpse OCMW federale middelen onbenut laat en haar taak in de bestrijding van energieschulden niet langer ten volle opneemt, is onaanvaardbaar.
Een dringende bijsturing is dan ook noodzakelijk. Meer gezinnen dan vandaag hebben éénmalig recht op een (al dan niet gedeeltelijke) tussenkomst. Het saldo moet ingezet worden om preventieve acties te versterken. Want als Antwerpen zich een duurzame stad wil noemen, mag het ook hier geen honderdduizenden euros laten liggen om de energiefactuur van de meest kwetsbare gezinnen te doen dalen. De energiescans tonen ten overvloede dat vele mensen verouderde electrotoestellen hebben die geld verslinden, maar niet de middelen om energiezuinige toestellen aan te schaffen. Het stimuleren van energiezuinige toestellen via derdebetalersregelingen en intensievere begeleiding van gezinnen (ook van nieuwkomers) om minder energie te gebruiken zijn maar twee voorbeelden van zinvolle initiatieven met deze middelen.
Aanvulling: op 22 november 2011 besliste de Antwerpse OCMW-raad om systematisch na te kijken of alle klanten van OCMW en CAW's in schuldhulpverlening kunnen geholpen worden door een (geheel of gedeeltelijke) eenmalige overname van hun energieschulden. Verder werd opdracht gegeven om tegen 2012 een groter deel van de middelen, in te zetten voor preventieve acties, waaronder isolatie van woningen van sociaal kwetsbare bewoners met energieschulden.
Deze beslissing is een belangrijke stap vooruit en een cruciale inhaalbeweging in de strijd tegen energiearmoede. Tegelijkvalt te vrezen dat door de laattijdigheid ook in 2011 een deel van de middelen van het federaal energiefonds verloren dreigen te gaan in Antwerpen.
